ก่องข้าวจากใบตาล.

       “ก่องข้าว” คือภาชนะใส่ข้าวเหนียวนึ่งของชาวภาคเหนือ ซึ่งในภาคอีสานจะเรียกว่ากระติ๊บข้าว ส่วนภาคกลางจะเรียกว่ากล่องใส่ข้าวเหนียว ก่องข้าว เป็นงานภูมิปัญญาจักสานที่ทำจากวัสดุธรรมชาติ เช่น ใบตาล ใบลาน ใบจาก และไม้ไผ่ เป็นของใช้ประจำบ้านที่นิยมตั้งแต่สมัยอดีตจนถึงปัจจุบัน เนื่องจากราคาไม่แพง น้ำหนักเบา ระบายอากาศและไอน้ำได้ดี ทำให้ข้าวเหนียวไม่แฉะ และมีอายุการใช้งานที่คุ้มค่ากับราคา คือ หากใช้งานทุกวันจะสามารถใช้ได้นานถึง 2-3 เดือน นอกจากนี้ยังสามารถนำไปใช้เก็บเมล็ดพันธ์พืช เก็บของชิ้นเล็ก ๆ หรือนำมาประดับตกแต่งบ้านได้อีกด้วย

        แม่ประทุม หน่อคำ คือหนึ่งในคลังปัญญาผู้สูงอายุคนสำคัญที่ทำหน้าที่สืบสานการทำก่องข้าวเหนียวนึ่งไม่ให้หายไปจากสังคมไทยที่อยู่ในยุคของการใช้กระติกพลาสติกใส่ข้าวเหนียวแทนก่องข้าว

  

        แม่ประทุม เล่าว่า สมัยก่อนนั้นพ่อกับแม่จะยึดอาชีพสานข้าวก่องขายเพื่อเลี้ยงดูครอบครัว โดยจะออกไปหาใบตาลตามทุ่งนาในชุมชนมาสานก่องข้าวขายให้กับพ่อค้าคนกลาง จากนั้นพี่สาวจึงได้สืบสานภูมิปัญญานี้ต่อจากพ่อแม่ ก่อนที่แม่ประทุมจะมาเรียนรู้กับพี่สาวอีกที สำหรับเทคนิคสำคัญในการสานก่องข้าว แม่ประทุมเล่าว่า ก่อนที่จะสานก่องข้าว ต้องนำใบตาลไปชุบน้ำให้ชุ่มชื้นก่อนเพื่อให้สานง่าย ใบไม่แตกหักระหว่างสาน และหากน้ำแห้งก็ต้องคอยพรมน้ำไว้ตลอดจนกว่าจะสานเสร็จ จากนั้นจึงนำไปตากแดดจึงจะเสร็จสิ้นกระบวนการ

      การสานก่องข้าวจากใบตาล ได้สร้างรายได้เสริมให้กับแม่ประทุมเป็นจำนวนมาก โดยแม่ประทุมได้ใช้เวลาว่างจากการรับจ้างซักผ้ามาสานก่องข้าวได้ประมาณ 50-60 ลูก ต่อสัปดาห์ และจะมีแม่ค้าที่ในหมู่บ้านมารับซื้อราคาส่งลูกละ 10 บาท เพื่อนำไปขายปลีกที่ตลาดในตัวอำเภอฮอด ตลอดระยะเวลากว่า 40 ปีที่ผ่านมา การสานก่องข่าวได้กลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตแม่ประทุม ซึ่งไม่ใช่แค่เพียงสร้างอาชีพ แต่ยังสร้างความภาคภูมิใจให้กับแม่ประทุมด้วย เพราะในวันนี้แม่ประทุมได้ทำหน้าที่เป็นวิทยากรแบ่งปันความรู้สู่รุ่นลูกหลาน ซึ่งเป็นเยาวชนในโรงเรียนศรีจอมทอง ที่มาเรียนรู้เรื่องราวภูมิปัญญาการสานก่องข้าวร่วมกับผู้สูงอายุในโรงเรียนผู้สูงอายุวัดพระธาตุศรีจอมทอง โดยแม่ประทุมได้ทำหน้าที่นี้มา 2 ปีแล้ว และหากมีโอกาสแม่ประทุมก็จะทำหน้าที่นี้ต่อไปเรื่อยๆ เพื่อให้คนรุ่นใหม่ได้สืบสานภูมิปัญญาไทยที่แสดงถึงวิถีชีวิตที่เรียบง่ายและงดงามไม่ให้สูญหายไปตามกาลเวลา

ที่มาข้อมูล : ตำบลบ้านหลวง อำเภอจอมทอง จังหวัดเชียงใหม่

ขอขอบคุณ :

      

ข้อมูลเพิ่มเติมครูภูมิปัญญา “ก่องข้าวจากใบตาล”

คุณแม่ประทุม หน่อคำ 

เกิดวันที่ 16 กุมภาพันธ์ 2494 อายุ 68 ปี

เบอร์โทรติดต่อ 089-635-9783  

Skip to content