อักษรตั๋วเมือง/ภาษาล้านนา

        อักษร “ตั๋วเมือง” หรือ “ภาษาล้านนา” เป็นมรดกอันล้ำค่าทางอักษรศาสตร์ เป็นภูมิปัญญาอันสูงส่งของนักปราชญ์ชาวล้านนา อีกทั้งยังเป็นอักษรแห่งมนต์ขลังที่มีความศักดิ์สิทธิ์ จึงมีการนำมาใช้ในการจารึกพระไตรปิฎก คัมภีร์ใบลาน ธรรมชาดก บทสวดมนต์ พงศาวดาร ตำนาน ศิลาจารึก โหราศาสตร์ ประวัติศาสตร์ ตำรายาสมุนไพร วรรณกรรมล้านนา คติ คำสอนต่างๆ ตำราไสยศาสตร์ และเลขยันต์ คาถาต่างๆ หลังจากที่อาณาจักรล้านนาได้เข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของสยามประเทศในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ อักษรตั๋วเมืองก็ถูกลดบทบาทลง เนื่องจากทุกโรงเรียนในสยามสมัยนั้นได้บังคับให้เรียนภาษาไทย อย่างไรก็ตามอักษรตั๋วเมืองยังคงได้รับการสืบสานผ่านการเรียนการสอนในวัด โดยการบังคับให้ศิษย์วัด (ขะโยม) ที่เตรียมบรรพชาอุปสมบทต้องเรียนอักษรตั๋วเมืองเพื่อให้สามารถอ่านคัมภีร์ใบลานที่จารึกด้วยอักษรตั๋วเมืองได้

         คุณลุงมนู ใจงาม ครูภูมิปัญญาอักษรตั๋วเมืองหรือภาษาล้านนา มัคทายกวัดท่าผา และอดีตข้าราชการครู คือผู้สูงอายุท่านหนึ่งที่ทันยุคสมัยที่มีการเรียนการสอนอักษรตั๋วเมืองในวัด โดยคุณลุงเล่าว่า ได้เริ่มเรียนตั๋วเมืองหรือภาษาล้านนาตั้งแต่สมัยยังเป็นเด็กวัดอายุ 15 ปี โดยเรียนกับพระและเณรในวัด ก่อนที่จะบวชเณร สมัยนั้นจะมีการใช้กระดานชนวนในการหัดเขียนพยัญชนะ สระ และหัดผสมคำ ซึ่งคุณลุงจะใช้เวลาในการเรียนอยู่ประมาณ 1 เดือนจึงจะสามารถอ่านเขียนอักษรตั๋วเมืองได้

        ปัจจุบันตั๋วเมืองได้ถูกนำมาใช้เขียนคาถา เขียนเทียนบูชา เขียนยันต์สะเดาะเคราะห์ เขียนยันต์แปดทิศลงเสาบ้านที่จะปลูกสร้างใหม่ เพื่อขับไล่ภูตผีปีศาจและสิ่งชั่วร้ายทั้งหลายออกจากบริเวณที่จะปลูกสร้างบ้าน และมีการใช้ภาษาล้านนาในการทำพิธีเรียกขวัญเสามงคล (คล้ายการทำพิธีบวงสรวงเสาเอกแต่พิธีจะเล็กกว่า) ซึ่งคุณลุงมนูก็เคยทำพิธีเรียกขวัญเสามงคลให้กับหลายที่ ไม่ว่าจะเป็นสถานีตำรวจภูธร ปั๊มน้ำมันในพื้นที่ในเทศบาลเกาะคา บ้านและร้านค้าต่างๆ ที่ปลูกสร้างใหม่

 ด้านการสืบสานตั๋วเมือง คุณลุงมนูกับครูภูมิปัญญาตั๋วเมืองอีก 2 ท่าน จะร่วมกันทำกิจกรรม “อุ้นสอนหลาน” ที่จัดขึ้นที่ตลาดย้อนยุค เทศบาลตำบลเกาะคา ในช่วงประเพณีสงกรานต์เดือนเมษายนของทุกปี โดยจะมีการสอนคนรุ่นใหม่และผู้ที่สนใจเขียนชื่อตัวเองด้วยตั๋วเมือง ซึ่งคุณลุงจะใช้วิธีเขียนให้ดูพร้อมกับอธิบายวิธีเขียน ก่อนที่จะมอบชื่อภาษาล้านนาที่เขียนด้วยอักษรตั๋วเมืองให้กับเจ้าของชื่อไปหัดเขียนต่อ 

 

         ส่วนการเรียนการสอนแบบจริงจังคุณลุงเล่าว่าเคยเปิดสอนที่บ้าน แต่ผู้เรียนยังไม่มีความสนใจ และความอดทนที่จะเรียนรู้จนจบ ทำให้ยังไม่มีคนรุ่นใหม่ในพื้นที่ที่สามารถสืบทอดความรู้เรื่องการอ่านเขียนตั๋วเมืองได้ แต่คุณลุงมนูก็มีหนังสือความรู้เกี่ยวกับอักษรตั๋วเมืองหรือภาษาล้านนาจำนวนหนึ่ง เอาไว้ให้ผู้ที่มีความสนใจสามารถหยิบยืมไปศึกษาเรียนรู้ด้วยตัวเองได้ เพราะคุณลุงต้องการให้อักษรตั๋วเมืองหรือภาษาล้านนาได้รับการสืบสานต่อไปในอนาคต และนี่ก็คือสิ่งที่คุณลุงคิดว่ามีความสำคัญ และคุณลุงก็รู้สึกภูมิใจมากที่ได้ทำหน้าที่สืบสานงานภูมิปัญญาอักษรตั๋วเมืองหรือภาษาล้านนามาโดยตลอดตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน

การที่เราได้ทำหน้าที่สืบสานภูมิปัญญาตั๋วเมือง เรารู้สึกภูมิใจนะ ภูมิใจที่ว่าเราได้เป็นส่วนหนึ่งที่ช่วยรักษาของดีเมืองล้านนาเอาไว้
เพื่อสืบทอดไปยังรุ่นลูกรุ่นหลาน ไม่ให้มันสูญหาย เพราะภาษาล้านนาเป็นภาษาเอกลักษณ์ประจำภาคเหนือของเรา
ภาคอื่นไม่มีตัวหนังสือประจำภาคแบบนี้ อย่างเช่นภาคอีสานเขาจะใช้ตัวขอมนะเขาไม่มีอักษรของเขา
แต่ล้านนาเรามีตัวอักษรเป็นของเราเอง เราอยากให้การเขียนตั๋วเมืองหรือภาษาล้านนาอยู่คู่กับล้านนาไปตลอด
เราต้องรักษาเอาไว้ให้ดี และให้คนรุ่นใหม่ศึกษาด้วย เพราะว่าภาษาล้านนามีความสำคัญ
เนื่องจากการจารึกของดีในคัมภีร์ต่างๆ ล้วนใช้ตั๋วเมืองในการจารึก
ถ้าคนรุ่นหลังไม่สามารถอ่านได้ก็จะไม่รู้ความหมายในคัมภีร์ เราก็จะสูญเสียความรู้หรือของดีตรงนั้นไป”

คุณลุงมนู กล่าวทิ้งท้าย

 

 

ที่มาข้อมูล : อำเภอเกาะคา จังหวัดลำปาง

ขอขอบคุณ :

      

ข้อมูลเพิ่มเติมครูภูมิปัญญา “อักษรตั๋วเมือง/ภาษาล้านนา”

คุณลุงมนู ใจงาม

เกิดวันที่ 1 มีนาคม 2484 อายุ 67  ปี

เบอร์โทรติดต่อ 086-193-8715  

Skip to content