กระติ๊บข้าวจากใบตาล

          กระติ๊บข้าวจากใบตาล คือภูมิปัญญาที่สืบทอดมาตั้งแต่สมัยบรรพบุรุษ สมัยก่อนคนเหนือแทบทุกบ้านจะมีกระติ๊บข้าวจากใบตาลไว้ใส่ข้าวเหนียว สมัยนี้ก็ยังคงมีให้เห็นอยู่มาก ทำให้กระติ๊บข้าวจากใบตาลยังคงเป็นที่ต้องการของตลาด

          คุณป้าต่อมคำ อินนาค คือผู้ที่เรียนรู้การทำกระติ๊บข้าวจากใบตาลคุณพ่อคุณแม่ตั้งแต่อายุ 7 ขวบ เนื่องจากเป็นอาชีพของครอบครัว ใบตาลที่นำมาใช้ก็มาจากต้นตาลในนาของปู่ย่าตายายที่ปลูกเอาไว้ พอทำเสร็จคุณพ่อคุณแม่ก็จะหาบไปขายที่ตลาดโดยคุณป้าต่อมคำตามไปขายด้วย ทำให้คุณป้าคลุกคลีอยู่การการทำและขายกระติ๊บข้าวจากใบตาลตั้งแต่เด็ก พอโตเป็นสาวออกเรือนมีลูก คุณป้าก็ทำนาเป็นอาชีพหลัก ยามว่างก็นำใบตาลมาสานกระติ๊บข้าวขาย โดยจะมีพ่อค้าคนกลางมารับซื้อเพื่อนำไปขายต่อในที่ต่างๆ เช่นในจังหวัดลำปาง เชียงราย เชียงใหม่และลำพูนเป็นต้น จนกระทั่งช่วงอายุ 40 คุณป้าต่อมคำต้องไปอยู่กรุงเทพเพื่อเลี้ยงหลานทำให้ขาดช่วงการสานกระติ๊บข้าวจากใบตาลไปประมาณ 20 ปี ก่อนที่จะกลับมาอยู่บ้านอีกครั้ง 

          คุณป้าต่อมคำเล่าถึงพัฒนาการการสานกระติ๊บข้าวจากใบตาลให้ฟังว่า สมัยก่อนจะสานกระติ๊บข้าวเป็นลายธรรมดา ต่อมาเมื่อประมาณ 3-4 ปีที่ผ่านมาคุณป้าได้เห็นพ่อค้าจังหวัดแพร่นำกระติ๊บข้าวลวดลายสวยงามมาขายก็เกิดความชอบ จึงได้ซื้อมาเพื่อรื้อแกะลายด้วยตัวเองทำให้มีลายใหม่เพิ่ม 2 ลาย คือลายฉลูหลวงโบราณ กับลายดอกเล็บมือนาง  ส่วนเรื่องใบตาลที่ใช้ทำกระติ๊บข้าว คุณป้ายังคงใช้ใบตาลจากที่นาเดิมแต่จะจ้างให้คนขึ้นไปเก็บมาให้ ค่าจ้างขึ้นต้นตาล 1 ต้น 300 บาท ได้ใบตาล 10 กว่าใบ เมื่อได้ใบตาลแล้วคุณป้าจะเอามาตากและรีดให้เรียบ ก่อนที่จะนำมาสาน โดยช่วงที่สานจะมีการนำใบตาลจุ่มน้ำเป็นระยะเพื่อให้ใบตาลนิ่มสานง่าย

          สำหรับราคาขายถ้าเป็นลายดอก กล่องเล็กราคา 40 บาท กล่องใหญ่ 50 บาท ถ้าสั่งขนาดใหญ่ขึ้นไปอีกก็จะบวกราคาเพิ่มขึ้น คุณป้าต่อมคำเล่าว่าพอทำกระติ๊บข้าวจากใบตาลแบบมีลายทำให้ขายได้ราคาดีกว่าเดิม จากที่ขายลายธรรมดากล่องละ 10-15 บาท นอกจากนี้ยังทำให้ขายได้มากขึ้นกว่าเดิมด้วย ปัจจุบันคุณป้ากับสามีจะช่วยกันทำกระติ๊บข้าวจากใบตาลกัน 2 คน เนื่องจากมีคนสั่งเป็นจำนวนมาก ลูกค้าแต่ละที่จะสั่งทีละ 100-200 ลูก คุณป้ากับสามีจะสามารถทำได้วันละ 7-10 ลูก แล้วแต่ขนาด (ทำทั้งกลางวันกลางคืน) บางครั้งทางโรงเรียนผู้สูงอายุก็จะติดต่อให้นำไปขายในวันที่มีการเปิดการเรียนการสอน 

           กระติ๊บข้าวจากใบตาลฝีมือคุณป้าต่อมคำ เป็นสินค้าที่ได้รับความนิยมสูง เพราะนอกจากจะสามารถนำไปใส่ข้าวเหนียวได้แล้ว กระติ๊บข้าวที่เป็นแบบลายดอกยังได้รับความนิยมในการนำไปเป็นของฝาก ใส่ของชำร่วย ใส่เครื่องประดับ อีกทั้งยังนำไปใส่ในตู้โชว์เพื่อให้ลูกหลานดูด้วย และที่ผ่านมาคุณป้าก็มักจะได้รับคำชมจากลูกค้าบ่อยๆ ทำให้คุณป้ารู้สึกภาคภูมิใจมาก

“เรารู้สึกภูมิใจมากที่เขาชมว่าเราทำกระติ๊บข้าวสวย พอเขาชมเราก็ยิ่งตั้งใจทำแบบละเอียดละออมากขึ้น
เวลาทำก็จะรู้สึกสนุกมาก ไม่เหนื่อยเลย”

คุณป้าต่อมคำ กล่าว

            ด้านการถ่ายทอดความรู้ คุณป้าเคยเป็นวิทยากรสอนเด็กนักเรียนประถมในโรงเรียนวอแก้ววิทยา สอนผู้สูงอายุในโรงเรียนผู้สูงอายุ และสอนบุคคลท่วไปที่มาขอเรียนที่บ้าน แต่ว่าไม่ค่อยมีใครทำได้สวย และหลายคนบอกว่าทำยาก ทำให้ทำได้แค่ลายธรรมดาเท่านั้น  ในระยะหลังนี้คุณป้าต่อมคำมีรายได้จากการสานกระติ๊บข้าว เดือนละประมาณ 7,000 บาท แต่คุณป้าก็ไม่ได้เน้นทำเพื่อขายอย่างเดียว เพราะคุณป้าทำแจกคนอื่นด้วย ทำไปขายไปแจกไป ทำให้คุณป้ามีความสุขที่ได้แบ่งปัน จากความรู้ที่สืบทอดมาจากรุ่นพ่อแม่ สู่การทำอาชีพที่สร้างรายได้ในยามเกษียณ วันนี้คุณป้าต่อมคำมีความสุขกับการพึ่งพาตนเองด้วยการสานกระติ๊บข้าวขายเป็นอาชีพ และเผื่อแผ่สู่ผู้อื่น ทั้งการให้กระติ๊บข้าว และการให้ความรู้เรื่องการสานกระติ๊บข้าวโดยไม่หวงวิชา.. และนี่ก็คือความสุขของผู้สูงวัยที่มีหัวใจรักการสร้างงานศิลปะโดยไม่คิดว่าอายุคืออุปสรรคในการสร้างสรรค์งาน

 

ที่มาข้อมูล : อำเภอเกาะคา จังหวัดลำปาง

ขอขอบคุณ :

      

ข้อมูลเพิ่มเติมครูภูมิปัญญา “กระติ๊บข้าวจากใบตาล”

คุณป้าต่อมคำ อินนาค 

เกิดวันที่ 21 มีนาคม 2490 อายุ 71 ปี

เบอร์โทรติดต่อ 062-295-4733

Skip to content