ผ้าทอกี่กระตุก

          “ผ้าทอกี่กระตุก ตำบลไหล่หิน” เป็นผลิตภัณฑ์ OTOP ที่มีการสร้างสรรค์พัฒนาจากภูมิปัญญาดั้งเดิมของบรรพบุรุษชาวบ้านไหล่หิน ตำบลไหล่หิน อำเภอเกาะคา โดย “กลุ่มสตรีทอผ้ากี่กระตุกบ้านไหล่หินตะวันตก” ซึ่งเกิดจากการรวมตัวกันของกลุ่มผู้สูงอายุและกลุ่มแม่บ้านที่มีความสนใจด้านการทอผ้า ในปี 2548 โดยมีคุณป้ากิม ปะละ เป็นประธานกลุ่ม คอยผลักดันและสร้างสรรค์งานอย่างต่อเนื่อง

“สมัยก่อนชาวบ้านที่นี่จะปลูกฝ้ายและนำฝ้ายมาปั่นย้อมเป็นด้ายก่อนที่จะทอและตัดเย็บเสื้อผ้าใส่กันเอง โดยเกือบทุกบ้านจะมีกี่กระตุกขนาดเล็กหรือที่เรียกกันว่ากี่น้อยเอาไว้ใช้ในการทอผ้า แต่สมัยนั้นจะเป็นการทอแบบลายพื้นฐานง่ายๆ ที่เรียกว่าก่านคอควาย”

คุณป้ากิม กล่าว

          หลังจากที่มีการจัดตั้งกลุ่ม ทาง อบต.ไหล่หิน (หรือเทศบาลตำบลไหล่หินในปัจจุบัน) ได้ให้การสนับสนุนกี่กระตุกจำนวน 1 หลัง จากนั้นทางกลุ่มก็ได้ไปเรียนรู้เรื่องการทอผ้าเพิ่มเติมกับครูผู้เชี่ยวชาญที่บ้านมะกอก ก่อนที่จะมีการเรียนรู้การทอผ้าและได้รับการสนับสนุนกี่ทอผ้าจากศูนย์สงเคราะห์อาชีพสตรีภาคเหนือ และที่ว่าการอำเภอเกาะคา ทำให้ตอนนี้กลุ่มฯ มีกี่ทอผ้าขนาดใหญ่จำนวน 11 หลัง และขนาดเล็กอีก 2 หลัง นอกจากนี้ทางอำเภอยังได้จัดสรรงบประมาณจัดทำโรงทอผ้าให้กับทางกลุ่มฯ ที่หน้าวัดป่าชัยมงคล หรือวัดชัยมงคลธรรมวรารามอีกด้วย 

          ปัจจุบัน (ปี 2561) ทางกลุ่มฯ กำลังได้รับการพัฒนาฝีมือเพิ่มเติมจากมหาวิทยาลัยราชภัฎลำปางในการออกแบบการทอผ้าที่เป็นลายเฉพาะสำหรับตำบลไหล่หินเรียกว่า “ลายไหล่หิน” เพื่อต่อยอดงานและสร้างเอกลักษณ์ให้กับผลิตภัณฑ์ OTOP ของชุมชน  อย่างไรก็ตามงานพัฒนาผ้าทอกี่กระตุกจะเดินหน้าอย่างก้าวกระโดดไม่ได้หากขาดซึ่งครูภูมิปัญญาคนสำคัญอย่าง คุณป้ากิม ปะละ ประธานกลุ่มสตรีทอผ้ากี่กระตุกบ้านไหล่หินตะวันตก อดีตช่างเย็บผ้าและวิทยากรสอนเรื่องการเย็บผ้า ที่มีความรู้และความสนใจในการทอผ้าพื้นเมือง และเป็นผู้นำคนสำคัญในการสานต่อและต่อยอดงานทอผ้ากี่กระตุกในพื้นที่ โดยคุณป้ากิมจะเป็นคนหลักในการผลักดันงานพัฒนาต่างๆ อีกทั้งยังเป็นขึ้นลายผ้าทอให้กับสมาชิกกลุ่มด้วย

          ด้านรายละเอียดการทำงานทอผ้า คุณป้ากิมเล่าว่า เส้นด้ายจากฝ้ายที่ใช้ทอผ้าของที่นี่จะมีการย้อมสีด้วยวัตถุดิบจากธรรมชาติ เช่น เปลือกไม้ ใบไม้ ดินแดง และครั่ง แต่บางครั้งคุณป้ากิมก็จะมีการเรียนรู้และทดลองย้อมสีผ้าจากวัตถุดิบธรรมชาติอื่นๆ เช่น ดอกอัญชัน หรือเปลือกผลแก้วมังกร เพื่อนำความรู้ที่ได้มาใช้พัฒนางานย้อมสีผ้าของกลุ่ม ก่อนที่จะทอเป็นลายต่างๆ และตัดเย็บออกมาเป็นผลิตภัณฑ์สินค้า OTOP เช่น เสื้อผ้า ผ้าถุง ผ้าขาวม้า ผ้าพันคอ ผ้าปูโต๊ะ ผ้าคลุมไหล่ สำหรับนำไปจำหน่ายเพื่อนำรายได้เข้ากลุ่มและแบ่งให้กับสมาชิก 

          ด้านการสานต่อภูมิปัญญา คุณป้ากิมเล่าว่า ได้มีการจัดสรรงบประมาณสำหรับนำมาจ้างครูสอนทอผ้าลายต่างๆ เช่น ลายตีนจก ลายไหล่หิน และลายลำปาง ให้กับแม่บ้านในพื้นที่ที่มีความสนใจและมีเวลาว่าง โดยจะมีการจัดสรรงบประมาณส่วนหนึ่งแเป็นค่าเดินทางและค่าอาหารให้กับผู้เรียนรู้ด้วย จากปี 2548 จนถึงปี 2561 เป็นเวลากว่า 13 ปีแล้วที่คุณป้ากิมได้พัฒนางานทอผ้า เพื่อให้เกิดการสร้างสรรค์สินค้าพื้นถิ่นที่สร้างคุณค่าให้กับชุมชน และเสริมรายได้ให้กับสมาชิกกลุ่มซึ่งเป็นคนในพื้นที่ โดยที่ไม่รู้จักเหน็ดเหนื่อยแม้จะอายุ 68 ปีแล้ว เพราะสิ่งที่คุณป้าทำคือความสุขที่สัมผัสได้อย่างเป็นรูปธรรม ดังนั้นตราบใดที่ยังมีแรง คุณป้ากิมก็พร้อมที่จะเป็นคนหลักในการพัฒนางานสินค้าผ้าทอกี่กระตุกตำบลไหล่หินต่อไป

          ณ วันนี้ผลิตภัณฑ์จากผ้าทอกี่กระตุกที่เกิดจากการพัฒนากลุ่มฯ ของคุณป้ากิม ได้ถูกจัดแสดงและจำหน่ายภายในชุมชนตำบลไหล่หิน และหน้าวัดพระธาตุลำปางหลวง สถานที่ท่องเที่ยสำคัญของจังหวัดลำปาง โดยผลิตภัณฑ์ต่างๆ ได้รับการยอมรับจากนักท่องเที่ยวที่ชื่นชอบผ้าทอพื้นเมืองเป็นอย่างดี ทำให้สมาชิกกลุ่มมีรายได้เข้ามาจุนเจือครอบครัว และที่สำคัญคือ “ภูมิปัญหาผ้าทอกี่กระตุก” ก็จะได้รับการสืบสานต่อไป เพราะในวันนี้คุณป้ากิมได้วางรากฐานการกระจายความรู้ด้านการทอผ้าสู่คนรุ่นหลังแล้ว

 

ที่มาข้อมูล : อำเภอเกาะคา จังหวัดลำปาง

ขอขอบคุณ :

      

ข้อมูลเพิ่มเติมครูภูมิปัญญา “ผ้าทอกี่กระตุกตำบลไหล่หิน”

คุณป้ากิม ปะละ

เกิดวันที่ 1 พฤษภาคม 2492 

เบอร์โทรติดต่อ 080-559-6972

 

 

Skip to content