การแกะสลักไม้ และทำเครื่องดนตรีพื้นเมือง

ศิลปะการทำเครื่องดนตรีพื้นเมือง ซะล้อ ซอ ซึง รวมไปถึงการแกะสลักไม้เป็นรูปทรงต่างๆ เช่นพระพุทธรูป เกวียนขนาดย่อ และอื่นๆ จำเป็นต้องใช้ทักษะขั้นสูงจากผู้ที่มีความชำนาญด้านการทำงานไม้มายาวนาน และการทำงานไม้เชิงศิลป์เช่นนี้ ช่างที่ทำก็จะต้องมีความรู้ และความรักที่จะทำ

มีความรู้ คือ จำเป็นจะต้องมีองค์ความรู้ด้านการแกะสลักไม้ รู้ว่าต้องต้องแกะอย่างไร ต้องลงน้ำหนักมืออย่างไร ใช้เทคนิคอะไร 

มีความรัก คือ งานนี้ต้องอาศัยความชำนาญงานจึงจะออกมาสวยงาน ซึ่งคนที่จะทำอะไรนานๆ จนเกิดความชำนาญได้นั้น จำเป็นจะต้องอาศัยความรักในการทำสิ่งนั้นๆ เป็นตัวขับเคลื่อนให้เกิดการฝึกฝนและทำอย่างต่อเนื่อง นอกจากนี้ความรักในงานจะช่วยให้ช่างเกิดความรู้สึกอยากต่อยอดงาน หรืออยากพัฒนางาน พัฒนารูปแบบงานแกะสลักเป็นรูปลักษณ์ต่างๆ เพื่อสร้างงานที่หลากหลาย 

คุณลุงพร ชุ่มศรี คือผู้ที่มีทั้งความรู้และความรักในงานแกะสลักไม้และการทำเครื่องดนตรีพื้นเมือง แต่เดิมทีคุณลุงพรเป็นช่างไม้ที่ทำเกี่ยวกับงานก่อสร้าง/ต่อเติมบ้าน และสร้างรั้ว แต่มีใจรักที่จะทำงานศิลปะประเภทไม้มาตั้งแต่สมัยเป็นวัยรุ่น โดยมีที่มาจากตอนเด็กๆ ชอบเป่าขลุ่ยเล่นระหว่างที่เลี้ยงควาย ต่อมาเริ่มสนใจศึกษาการเล่นซึง และต่อยอดมาสู่การหัดทำซึงเล่นเอง โดยอาศัยดูตัวอย่างซึงที่ทำสำเร็จแล้วของคนอื่น จนกระทั่งก้าวเข้าสู่วัยรุ่น อายุประมาณ 20-30 ก็มีการทำซึงมาเรื่อยๆ เนื่องจากมีคนจ้างให้ทำ นอกจากนี้ยังมีการหัดทำสะล้อ หรือซอด้วย

“สมัยนั้นมีคนจ้างทำไม่แพงสะล้ออันละร้อยกว่าบาท ซึงประมาณสามสี่ร้อย สะล้อนี่จะใช้กะลามะพร้าวทำ ส่วนซึงจะใช้ไม้สัก บางทีก็ใช้ไม้ขนุน แต่ถ้าใช้ไม้สักทำราคาจะดีกว่า… ถ้าให้นับจำนวนที่เคยทำ ซึงน่าจะประมาณ 40-50 อัน สะล้อก็ประมาณ 40-50 อันเช่นกัน พ่อค้าเขาจะรับไปขายที่หน้าวัดลำปางหลวง”

คุณลุงพร กล่าว

คุณลุงพรเล่าถึงการทำสะล้อ ซอ ซึงให้ฟังว่า สะล้อจะใช้เวลาทำ 2-3 วัน ส่วนซึงจะใช้เวลาทำประมาณ 5-10 กว่าวัน อยู่ที่ว่าทำซึงอันใหญ่หรืออันเล็ก ต้องการความละเอียดลออมากน้อยแค่ไหน ส่วนเรื่องไม้ที่ใช้ทำคุณลุงจะเป็นคนหามาเอง

ด้านการแกะสลักไม้เป็นงานศิลปะต่างๆ คุณลุงพรมีผลงานการแกะสลักกระบวยตักน้ำที่มีสัตว์เกาะอยู่ที่ก้านกระบวย เครื่องแขวนคอวัวควาย ที่เรียกว่า ฮอกวัวฮอกควาย เกวียนไม้ย่อส่วน และพระพุทธรูปไม้ ซึ่งทั้งหมดนี้จะมีคนมาจ้างคุณลุงทำเพื่อนำไปขายที่วัดพระธาตุลำปางหลวง ขณะที่บางคนก็จ้างให้คุณลุงทำพระพุทธรูปเพื่อนำไปบูชาเอง (ส่วนใหญ่เป็นเพื่อนบ้านละแวกเดียวกัน) การแกะสลักพระพุทธรูปคุณลุงจะใช้ไม้ขนุนในการแกะสลักเพราะถือเป็นไม้มงคลที่เชื่อว่าจะก่อให้เกิดการเกื้อหนุนชีวิตให้ดีขึ้น นอกจากนี้ยังมีการแกะสลัก 12 นักษัตร ชวด ฉลู ขาล เถอะ มะโรง มะเส็ง มะเมีย มะแม วอก ระกา จอ กุล

ในส่วนของการสืบสานความรู้ด้านการทำเครื่องดนตรีพื้นเมือง และการแกะสลักไม้ คุณลุงเล่าว่ายังไม่มีใครเข้ามาสืบสานงานนี้ เพราะงานนี้เป็นงานยาก ต้องอาศัยความรักในการทำ และต้องฝึกฝนเป็นประจำ แต่หากใครที่ต้องการเข้ามาเรียนรู้อย่างจริงจังก็สามารถเข้ามาติดต่อขอเรียนกับคุณลุงได้ 

ที่ผ่านมาคุณลุงได้จดจ่อสร้างเครื่องดนตรีพื้นเมือง และแกะสลักงานศิลป์ด้วยไม้มานานกว่าครึ่งชีวิต และทุกวันนี้คุณลุงก็ยังไม่เลิกทำ แม้ว่าจะไม่มีลูกหลานหรือลูกศิษย์มาสืบสานงาน แต่คุณลุงก็จะยังคงทำงานศิลป์จากไม้เหล่านี้เก็บไว้เพื่อให้ลูกหลานและผู้ที่สนใจได้ดูภายภาคหน้า ซึ่งที่ผ่านมาผลงานของคุณลุงก็ได้รับความสนใจจากหลายหน่วยงานทั้ง กศน. เทศบาล และทหาร

 

ที่มาข้อมูล : อำเภอเกาะคา จังหวัดลำปาง

ขอขอบคุณ :

     

ข้อมูลเพิ่มเติมครูภูมิปัญญา “การแกะสลักไม้ และทำเครื่องดนตรีพื้นบ้าน”

คุณลุงพร ชุมศรี 

เกิดวันที่ 18 พฤษภาคม 2494 อายุ 66 ปี

เบอร์โทรติดต่อ 065-862-1625

Skip to content