ภูมิปัญญาการต่อเรือประมงบ้านพื้นบ้าน

ชาวประมงพื้นบ้านอำเภอท่าศาลา จังหวัดนครศรีธรรมราช  อำเภอท่าศาลาเป็นอำเภอที่อยู่ติดทะเลอ่าวไทยตอนกลางทะเลทอดยาวจากอำเภอเมือง อำเภอท่าศาลา  อำเภอสิชล และอำเภอขนอม ตลอดแนวอำเภอท่าศาลาจะมีประชาชนกลุ่มประมง ส่วนใหญ่นับถือศาสนาอิสลาม  วิถีชีวิตกลุ่มประมง  ออกเรือไปหาปลา  กุ้ง  ปู  ในทะเลนำทรัพยากรมาจำหน่ายสู่ตลาดในท้องถิ่น และตลาดในเมืองท่าศาลา และในตัวอำเภอเมือง เพื่อส่งออกไปจำหน่ายให้กับประชาชนต่างอำเภอและต่างจังหวัดต่อไป  สิ่งหนึ่งที่เป็นศาสตร์ความรู้ที่น่าสนใจของการประกอบอาชีพประมง  นอกจากเทคนิคความชำนาญในการสังเกตลักษณะน้ำ พันธุ์ปลาต่าง ๆ    เครื่องมือทำมาหากิน  ก็คือเรือ  เรือเป็นสิ่งที่สำคัญเป็นพาหนะในการที่จะนำชาวประมงออกสู่ทะเล เปรียบเสมือนบ้านหลังที่สองของพวกเขาที่ต้องมีการดูแลเอาใจใส่เมื่อชำรุดก็ต้องนำเรือมาซ่อมแซม บำรุงรักษาหรือสร้างขึ้นมาใหม่

ภูมิปัญญาในเรื่องนี้

  • ครอบครัวนายกาหรีม หลงจิ ซึ่งท่านมีอาชีพทำเรือประมง และมีการถ่ายทอดองค์องความรู้ให้กับบุตรชาย ทั้งสองคน คือ นายกาหลิ หลงจิ นายอลิ  หลงจิ   ได้สืบทอดองค์ความรู้ให้กับบุตรทั้งสองเป็นช่างต่อเรือประมงพื้นบ้าน
  • บังหรีม
  • นายบังสาน
  • นายบังหมูด   

ในที่นี้ได้ไปสัมภาษณ์และถอดองค์ความรู้การต่อเรือประมงพื้นบ้าน  จากนายบังหมูด พงเลิศ เกิดเมื่อวันที่ 19  มกราคม  2496  ปัจจุบันอายุ 64 ปี อยู่บ้านเลขที่   229/1 ม.5 บ้านในทุ่ง ต.ท่าศาลา  อำเภอท่าศาลา จังหวัดนครศรีธรรมราช  เดิมเป็นอำเภอร่อนพิบูลย์  มาตั้งรกรากปักฐานมีครอบครัวที่อำเภอท่าศาลา เมื่อปี  2517  มีบุตรจำนวน  6  คน  จุดเริ่มต้นเป็นลูกจ้างอู่ต่อเรือพานิชในตัวอำเภอท่าศาลา เป็นเวลา 3 ปี  เมื่อเกิดความชำนาญ จึงเริ่มหันมารับจ้างต่อเรือด้วยตนเอง  เมื่อปี พุทธศักราช  2521 จนถึงปัจจุบัน  ด้วยฝีมือและความเชี่ยวชาญในการต่อเรือประมงพื้นบ้านเป็นที่รู้จักและมีชื่อเสียงในระดับชุมชนชาวประมงพื้นบ้าน  ราคาว่าจ้างต่อลำประมาณ 40,000  ถึง  50,000  บาท ต่อเรือ 1  ลำ โดยผู้จ้างดำเนินการออกค่าใช้จ่ายในการจัดหาและจัดซื้อวัสดุให้ครบทุกอย่าง   ช่างต่อเรือดำเนินการออกแรงทำเพื่อให้ได้มาซึ่งลำเรืออย่างเดียว  การดำเนินการไม่มีพิมพ์เขียว  เป็นการสร้างจากการตกลงกับผู้ว่าจ้างจนเข้าใจ  ขนาด  รูปทรง  ก็ลงมือทำการต่อเรือ

วัสดุอุปกรณ์ในการทำ 

  •  ไม้ตะเคียนทอง
  • เลื้อยตัดไม้
  • กบไสไม้
  • สว่าน 
  • น็อต
  • ตะปู ขนาด 3-4  นิ้ว
  • เหล็กต้นแบบวัดขนาดของกงเพื่อใช้ขึ้นรูปกง
  • กากีบ (ตัวค้ำไม้ให้โค้งงอตามความต้องการ
  • ขี้ชัน
  • น้ำมันยาง
  • จารบี
  • ปูนแดง กรณีที่ซ่อมแซมลำเรือเก่าลูกค้าต้องการใช้ไฟเบอร์ แทนการอุดรอยรั้วด้วยขี้ชันเพื่อปิดตัวเรือเคลือบทั้งลำเรือไม่ให้น้ำรั่วซึมเข้ามาในลำเรือได้   ส่วนปะกอบ ด้วย ใยแก้ว(คล้ายๆ  ผ้ามุ้ง ) ดินไฟเบอร์ น้ำยาไฟเบอร์ และตัวเร่งทำให้แข็งจับตัวเร็ว (ใช้ 2-3  ช้อนชา)  ใช้เวลา 1-2 วัน  ขั้นตอนการลงไฟเบอร์ ห้ามโดนน้ำหรือน้ำฝน  ดังนั้น  จะต้องทำในช่วงที่ฝนไม่ตก มิฉะนั้นขั้นตอนการติดไฟเบอร์ก็จะไม่ได้ผล  

ขั้นตอนกระบวนการผลิต / วิธีทำ  (Know how)

ในขั้นเตรียมการจะประกอบด้วย  เตรียมหาไม้ตามชนิดที่ต้องการใช้งาน การนำต้นไม้มาใช้การทำลำเรือจะต้องดูความกว้าง  ความสูงของลำต้นเป็นสำคัญ  กล่าวคือ   จะต้องมีขนาดรอบโคนต้น ความกว้างของเนื้อไม้ 150-200  เซนติเมตร  ความสูง  10-12  เมตร  จึงตัดมาทำเรือได้    และเตรียมเครื่องมือที่ใช้ในการต่อเรือทุกชนิด  พอได้พร้อมตามเนื้องานแล้วจึงดำเนินขั้นตอนการต่อเรือ  ซึ่งสามารถแบ่งขั้นตอนได้  ดังนี้

  • วางกระดูกงู เป็นขั้นตอนแรกของการต่อเรือ  กระดูกงูเปรียบได้กับสันหลังของคนจึงต้องวางไม้กระดูกงูที่ดัดโค้งไปตามรูปท้องเรือให้โค้งกับน้ำ  (ตามเครื่องวัดระดับด้วยปรอทและขึงเชือกให้ตรง)  กระดูกงูเสร็จ  โดยหาไม้แกนสำคัญ ขนาดความหนา  2-2.5 นิ้ว กว้าง 1 นิ้ว ขนาดความยาวของกระดูกงูไม้ควรน้อยกว่า 10 เมตร    
  • ตั้งโขนเรือหรือทวนหัว  โขนคือไม้ที่เสริมหัวเรือและท้ายเรือให้งอนเชิดขึ้น  (เรียกว่าแม่ย่านาง)  โขนจะต่อมาจากกระดูกงูเรือ
  • ขึ้นไม้กระดานตัวลำเรือข้างละ 4 แผ่น ขนาดความยาวต้องมากกว่ากระดูงู  ถ้ากระดูงูยาว 10  ไม้กระดานต้องยาว 12-13  เพราะต้องไปตีเชื่อมกับโขนที่ยึดติดกับลำเรือ ทั้งสองข้างมีกงพรางจำลองเพื่อต้องการมิให้ไม้กระดานหุบเข้าไปข้างใน  ช่วงที่ขึ้นไม้กระดานแผ่น 1-2 จะต้องใช้ไฟลนไม้กระดานให้อ่อนตัวเพื่อจัดรูปทรงโค้งงอได้ตามความต้องการของนายช่างและไม่ทำให้ไม้แตกหักจากการดัด ตไม้กระดานแผ่นที่ 3-4  ทั้งสองข้างของลำเรือไม่ต้องใช้ไฟลน  ให้กากีบและตัว(กงพราง)  หรือตัวกงจำลอง
  • วางกงเป็นโครงเรือ วางพาดไปตามความยาวของเรือเป็นหลักให้กงตั้งซึ่งจะติดกับกงยาก กงตั้งจะโค้งไปตามลักษณะความลึกของท้องเรือ ตั้งแต่หัวเรือขนานกันไปเรื่อย ๆ จนถึงท้ายเรือ
  • ขึ้นกระดานเรือ คือการวางกระดานเรือต่อจากแผ่นที่ 4 ต่อไม้กระดานขึ้นไปด้านบนอีก ข้างๆ ละ 5 แผ่น เพื่อให้เป็นรูปเรือ และตามความสูงของเรือ โดยใช้ตาปูยึดไม้กระดานกับแกน
  • ใช้ตัวถีบขึ้นจุดส่วนหัวเรือ  กลาง  และส่วนท้ายของลำเรือ เพื่อให้ได้ความกว้างสมส่วนตามกับความยาวของลำเรือ
  • ขั้นตอนการทำกงมือลิง หรือวางตะเข้เรือ  ทับกับกงตั้งอีกทีหนึ่งเพื่อให้เรือแข็งแรง  เสริมกระดูกงูให้แข็งแรงขึ้นเริ่มต้นจากหัวเรือไปท้ายเรือ  มีขนาดความหนาประมาณ  4-5  นิ้ว  ตัดเป็นรูปทรงโค้งงอตามขนาด (ส่วนนี้คล้าย ๆ  กับซี่โครงของมนุษย์)  ซึ่งจะนำมาวางด้านในของท้องเรือ สลับไปมาทางด้านซ้ายและด้านขวา  การวางรูปแบบฟันปลา  โดยวางจุดเริ่มต้นตั้งแต่จุดกลางของลำเรือ  กรณีที่กระดูงูยาว 9  เมตร   ความกว้างของลำเรือ  285  เซนติเมตร  การวงกงเรือจะต้องวางจากจุดกึ่งกลางของลำเรือวางขึ้นไปด้านบนของลำเรือ  ด้านท้ายของลำเรือ  ระยะห่างระหว่างกง  15  เซนติเมตร  การวางกงเรือสลับไม้กง  ไม้กงวางด้านหลังของกงเพื่อไปหาส่วนท้ายเรือและหัวเรือ
  • ปากถ้วย การหุ้มของแกมเรือ ใช้สำหรับการลากอวนไม่ให้อวลติดหัวกง
  • ลูกกล้วย ( ราวทู)  สำหรับเรือใหญ่ ให้สวยงาม  และกันน้ำสาดเข้าลำเรือ  เวลาเรือเล่นการโต้คลื่น น้ำจะไปปะทะกับลูกกล้วย  และทำให้เรือ
  • ตัวโขน – โขนท้าย   เป็นตัวสูงขึ้นมาจากหัวเรือและท้ายเรือ  การตกแต่งประดับให้เกิดความสวยงามตามเอลักษณ์ของชุมชน
  • การขัดไม้ของลำเรือด้านนอกเพื่อให้เรียบ และเกิดความสวยงาม
  • ตอกหมันด้วยการนำด้ายดิบผสมชันยาเรือ พร้อมไปกับน้ำมันยางผสมปูนแดงเพื่ออุดรูสลักและรอยต่อระหว่างแผ่นกระดานเพื่อป้องกันน้ำรั่วเข้าไปภายในเรือ
  • ทาสีเรือ เพื่อกันแดดกันฝน  กันน้ำ  กันตัวเพรียง  บริเวณท้องเรือและกระดานเรือมักนิยมทาสีเขียว  ส่วนราโทและกาบอ่อนมักจะทาสีส้มกับสีขาว
  • วางเครื่องยนต์ไว้ของตัวเรือ  บริเวณส่วนท้องเรือมีไม้สองท่อนวางขนานกันและเชื่อมกับใบทวนเรือซึ่งยื่นออกไปหลังหลักทรัพย์ท้ายเรือ

บังหมูด กล่าวว่า  “ หาคนที่จะมาต่อเรือ  และรับช่วงต่อจาตนเองยากมาก  แม้แระทั่งลูก ๆ  ก็ไม่สนใจ  เพราะเป็นงานกรรมกร  เหนื่อย  ต้องตากแดด  ตากลม  เพราะเราใช้วิถีชีวิและการทำที่ริมชายฝั่ง  เรือ 1 ลำ  ต้องใช้เวลาหลายเดือน  ต้องใช้ความอดทน  ความพยายาม  ใจสู้ เพื่อให้งานสำเร็จ  การทำงานแข่งกับตัวเอง” จุดเด่นของภูมิปัญญาการทำเรือประมงของนายมังหมูด  หลงจิ   ทำโดยไม้ต้องมีแบบพิมพ์เขียวในการสร้างเรือแต่ละลำ    ขึ้นโครงสร้างของลำเรือตามขนาดของผู้ว่าจ้างเป็นหลักว่าต้องการขนาดลำเรือกว้างยาวเท่าไหร่    การออกแบบโครงและสร้างฐานตามแบบฉบับของเขา  และออกแบบไปทำไปตามองค์ความรู้ที่มีจากการประสบการณ์ที่  สั่งสมจนเกิดความชำนาญ ไม่มีวิชาที่สอนให้ทำในสถาบันการศึกษา  แต่เป็นสถาบันชีวิตที่ต้องเรียนรู้ และฝึกจากการสั่งสมประสบการณ์ของตนเองมาตลอดชั่วชีวิต   ผู้ที่หลงใหลลำเรือว่าด้วยการต่อเรือเป็นศาสตร์และศิลป ที่น่าควรยกย่อง และเข้าไปเรียนรู้    เพื่อรุ่นเยาวชนได้เห็นคุณค่าและสืบสานต่อยอดและควรค่าแก่การอนุรักษ์ 

 

ที่มาข้อมูล : อำเภอท่าศาลา จังหวัดนครศีธรรมราช

ขอขอบคุณ :

      

ข้อมูลเพิ่มเติมครูภูมิปัญญา “การต่อเรือประมงบ้านพื้นบ้าน”

นายบังหมูด พงเลิศ  

เกิดวันที่ 19  มกราคม  2496  ปัจจุบันอายุ 64 ปี 

เบอร์โทรติดต่อ –

Skip to content

php shell hacklink php shell seo instagram takipçi satın al php shell hacklink jigolo arayan bayanlar jigolo basvuru jigolo sirketleri jigolo ajansi jigolo ajanslari jigolo ariyorum karşıyaka escort sohbet okey oyna izmir escort bayan süperbahis bodrum escort izmit evden eve nakliyat antalya escort